آنچه نبخشیدی، طوق گردنت می‌شود

مالکیت واقعی تمام سرمایه‌های موجود در جهان هستی، منحصر به ذات اقدس الهی است و انسان تنها امانت‌داری موقت به شمار می‌رود. با وجود این حقیقت که میراث آسمان‌ها و زمین برای خداست، بخل ورزیدن در بخشش اموال، رفتاری جاهلانه و ناشی از غفلت است. حجت‌الاسلام محمدهادی فلاح با تبیین این آیه شریفه، بر آگاهی کامل خداوند از رفتارهای آشکار و نهان انسان‌ها تأکید می‌کند.

«وَلَا یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ…» آنان که به نعمت‌ها و بخشش‌های الهی که خداوند از فضل خود به ایشان عطا کرده، بخل می‌ورزند، گمان می‌کنند — پیش خود خیالاتی دارند — که این بخل برایشان بهتر است و به سودشان تمام می‌شود. «بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ»؛ نه چنین نیست؛ بلکه این کار برایشان شرّ است و زیانبار.

این افراد خیال می‌کنند اگر نبخشند و بخل بورزند، به نفعشان است؛ اما به تعبیر عرف، همهٔ رذایل اخلاقی شرّ محسوب می‌شوند. اینان گمان نکنند که بخل برایشان خیر است و سودمند.

«سَیُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ»؛ به‌زودی — در روز قیامت — همین بخل، به صورت تجسم اعمال، به شکلی عینی و ملموس درمی‌آید؛ به‌صورت زنجیر و طوقی بر گردن صاحبش آویخته می‌شود. خودِ بخل، صاحبش را می‌شناسد و آن طوق نیز صاحب خود را می‌شناسد. این همان تجسم اعمال است. تعبیر قرآن این است که آن بخل، طوقی می‌شود — طوقی آتشین — که بر گردن بخیل قرار می‌گیرد؛ بر گردن دیگری نمی‌افتد؛ شناسنامه دارد و به صاحبش تعلق دارد.

«وَلِلَّهِ مِیرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ»؛ میراث آسمان‌ها و زمین تنها از آنِ خداست، نه مال شما؛ پس چرا نمی‌ چرا نمی‌بخشید؟ «وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ»؛ و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است. خدا از این بخیل‌بازی‌هایتان باخبر است و از همه چیز مطلع است؛ هم از اوضاع شما در دنیا خبر دارد و هم در قیامت می‌داند که شما ملک خدا را نمی‌بخشید. «وَلِلَّهِ مِیرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ».